Türkiye’de Ağ (Şebeke) Tarafsızlığının Geleceğine Dair Öngörüler

Ağ (şebeke) tarafsızlığı konusu, çok yakın bir zamanda ülke gündemimizi işgal eden konulardan biri olabilir. Bu konuda üç gelişmenin önemli olduğunu düşünüyorum.

1. Adil Kullanım Noktası (AKN) uygulamasının kademeli olarak kalkması

01.09.2016’da Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), teknolojik gelişmelerle birlikte erişilen veri miktarında artış olduğundan ve içeriğe ulaşmada hızın önemli bir parametre haline geldiğinden bahsederek “Adil Kullanım Noktası” (AKN) uygulamasını düzenleme niyetini internet servis sağlayıcıları ile paylaşmıştı (BTK).

Adil Kullanım Noktası (AKN):  “Adil Kullanım Kotası” olarak da isimlendirilen uygulama, belirli bir kullanım sınırından sonra internet hızlarını düşürerek yoğun veri trafiğinin sınırlandırılmasıdır (Wikipedia).

Servis sağlayıcılardan konu hakkında görüşlerini aldıktan sonra 31.12.2016 tarihinde BTK;

  • 1 Mart 2017 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere mobil internet hizmetinde AKN sonrası asgari indirme hızının 128 Kbit/sn olmasına,
  • 1 Mayıs 2017 tarihinden geçerli olmak üzere sabit genişbant internet hizmetinde AKN’li tüm paketlerde veri hızına göre değişecek şekilde asgari indirme hızlarının artırılmasına,
  • Gene 1 Mayıs 2017 tarihinden geçerli olmak 02:00 – 08:00 saat aralığındaki kullanımların AKN’ye dâhil edilmemesine,
  • 31.12.2018 tarihi itibarıyla AKN uygulamasına tamamen son verilmesine,

karar verildiğini duyurmuştu (BTK).

Bu gelişmeler, hepimizin ortak sorunu AKN’nin tarihe gömülmesi adına sevindirici. Artık Youtube’da bir videoyu 4K izlemek varken neden 360p izleyelim, değil mi?

Kararın doğal sonucu olarak bant genişliğinde kapasite kullanım oranlarının artacağını düşünmek şaşırtıcı olmayacaktır. “Bu benim sorunum değil, servis sağlayıcı düşünsün” diyorsanız bence iki kere düşünün. Niye mi? Bu duruma çözüm için aklıma şunlar geliyor:

Kırmızı hap: Ağ trafiğini ve tıkanıklığını yönetmek (kısa vade çözüm, masrafsız)
Mavi hap: Bant genişliğini artırmak (uzun vade çözüm, masraflı)

Siz olsanız hangisini seçersiniz? Kırmızı hapı seçerseniz hoşunuza gitmeyen (uygulama veya torrent gibi protokol) trafiğini mi kenara ayırırsınız yoksa trafiğe eşit mi davranırsınız?
(Bu cevap da bizi ağ tarafsızlığı tartışmalarının başına geri getirir 😉 )

2. OTT Etkisi

Over-the-top (OTT) içerik yüzünden mobil işletmecilerin gelirlerinde SMS ve konuşmanın payı azalırken data kullanımının payı artıyor.

Mobil İşletmecilerin Gelir Dağılımı, % (Kaynak: BTK)
Mobil İşletmecilerin İşletmeci Bazında Gelir Dağılımı, %, 2017 – 2 (Kaynak: BTK)

(İç ses: Bu argümanın doğrulamasını beraber yapalım. Kullandığımız tarife paketlerini düşünelim. Paketlerde en çok hangisini kullanıyoruz: Konuşma, SMS, veri? Hangisi önce bitiyor?)

Bu durumu nasıl yorumlayabiliriz?

OTT’ler telekom şirketlerini yeni iş modelleri geliştirmeleri yönünde zorluyor. Söz konusu modellerin “rekabet hukuku ve/veya regülasyon sorunları yaratma potansiyeline sahip olabileceği” değerlendirilebilir (Ardıyok, Demirkan, Köksal, Yüksel). Örneğin İsviçre’nin en büyük işletmecisi durumunda olan Swisscom, salt veri kullanımını yönelik tarifeler sunmaya başladı. Bu tarifelerde SMS ve sesli görüşme ise ücretsiz. Bu sayede şirket, kendini iletişim sağlayıcısı yerine altyapı sağlayıcısı olarak konumlandırmış oldu (Fortune).

Servis sağlayıcıların sağladığı en popüler iş modellerinden biri ücretsiz / sponsorlu hizmet sunumu (zero-rating).

Ücretsiz / sponsorlu hizmet sunumu (Zero-rating): Servis sağlayıcılarının limitli veya ölçümlü veri planı kullanan müşterilerini, bazı uygulama veya internet hizmetleri için ücretlendirme yapmaması. Başka bir ifadeyle, internet servis sağlayıcıların kullanıcılara 0-800 hizmetine benzer şekilde ücretsiz bir hizmet sunması (Wikipedia).

AB ve ABD yaklaşımlarından bahsederken; düzenleyici otoritelerin ücretsiz / sponsorlu hizmet sunumu için özel bir düzenleme yoluna gitmediklerinden, kalın çerçeveli kurallar koymak yerine her durumu kendi özelinde değerlendirmeyi tercih ettiklerinden ve bu durumun internet kullanıcılar tarafından -kendi haklarını korumak için herhangi bir yazılı güvence olmaması sebebiyle- yoğun olarak eleştirildiğinden bahsetmiştim.

Belirtilen ülkelerin tuzu nispeten kuru diyebiliriz. Çünkü bu tür hizmetler, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde oldukça popüler olmakla beraber özellikle mobil veri ücretini karşılamakta güçlük çeken bireylerin yoğun olduğu Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde önemli kullanım alanına sahip (Rossini, Moore).

Ülkemizde bu kapsamda sunulan hizmetlerden bazı örnekler işe şöyle:

  • 20.05.2010: Tüm GSM operatörleri Turkcell, Avea ve Vodafone aboneleri, cihazlarının tarayıcılarından adres satırına m.facebook.com yerine 0.facebook.com, O.facebook.com, o.facebook.com, zero.facebook.com, login.facebook.com veya static.ak.fbcdn.net yazarak Facebook’un görselsiz versiyonu olan Zero’ya ücretsiz olarak erişim imkânına sundu (Ulaşım Online).
  • 15.12.2012: Turkcell, Twitter Zero kampanyası ile kullanıcılarının, mobile.twitter.com adresinden eriştikleri takdirde, 3 ay boyunca internet erişim ücreti ödemeyecekleri duyurdu (Turkcell). Benzer kampanyaları farklı tarihlerde Avea ve Vodafone da sunmuştu.
  • 06.11.2013: Gene Turkcell, “sevdikleriyle her an kolaylıkla mesajlaşmak ve eğlenceli ikonlarla mesajlarını daha özel hale getirmek isteyenler için” BİP! isimli hizmetini devreye aldı. Google Play ve App Store’dan ücretsiz indirilebilen uygulama sayesinde, operatör farkı gözetmeksizin, tüm akıllı telefon kullanıcılara açık BİP!, Turkcell abonelerine özel olarak üç aylık süreyle ücretsiz 1 GB data paketi imkânı sunmaya başladı (Teknolojioku.com).
  • 07.08.2014: Operatör Avea, arama motoru Yandex ve ağ tarayıcısı Opera iş birliğine giderek 100,000 Avea kullanıcısına bir hafta boyunca ücretsiz günlük kullanımı 50 MB ile sınırlandırılmış internet erişimi sağladı (Opera).

Örnekler artırılabilir.

 

Mobil Cepten İnternet Abonelerinin Kullanıma Göre Dağılımı, % (Kaynak: BTK)

Ülkemizde neredeyse her üç kullanıcıdan biri aylık olarak 1-4 gb mobil internet kullanımı yapıyor. Kullanıcıların sadece %10,5’lik bir kısmı 8 gb ve üzerinde internet kullanımına sahip. Yani 4.5G ile kat ettiğimiz büyük gelişme ve ilerlemeye rağmen ülke olarak cepten mobil internet kullanımında kullanımımız düşük. Sunulan paketlerden dolayı kotayı aşma kaygımız maalesef hala yüksek. Böyle bir ortamda ücretsiz / sponsorlu hizmet sunumlarının albenisi de doğal olarak fazla oluyor…

Bu noktada ücretsiz / sponsorlu hizmet sunumuna yönelik en büyük kaygı, tahmin edebileceğiniz üzere rekabetin bozulması…
(AB’deki gelişmeleri paylaştığım yazımda bu konudan da bahsetmiştim)

3. Yeni Nesil 5G Teknolojisi

Gelecek mobilde!
(İç ses: Slogan gibi oldu 🙂 )

  • 2014 yılından beri küresel olarak mobil internet erişimi için sabit internet erişimden daha fazla harcama yapılıyor (ZDNet).
  • İnternet üzerinden sunulan web sayfaların en az %50’sine mobil üzerinden erişim sağlanıyor (Statista).

Bu konuda ülkemizdeki gelişmeler de dünyadakinden farklı değil. Türkiye’deki genişbant abone sayısı 2008’den 2017’ye kadar 10 kattan fazla artarak 66,4 milyona ulaşmış durumda ve bu büyümede en büyük katkı mobil tarafta gerçekleşmiş.

Genişbant İnternet Abone Sayısı (Kaynak: BTK)

Her ne kadar abone sayısında üstünlük mobilde de olsa sabit genişbant (fiber, ASDL vb.) trafiği toplamda daha fazla. Çünkü mobilde spektrum kısıtı var. Çözüm = 5G.

5G, IEEE 802.11ac standardına dayanan gelecek nesil kablosuz geniş bant teknolojisidir. 5G, mevcut 4G’den daha iyi hız ve kapsama alanı sağlayacaktır. 5G, 5Ghz sinyaliyle çalışır ve saniyede 1GB’e kadar onlarca veya onlarca MB/s hızdan binlerce bağlantı sunacak şekilde ayarlanmıştır. Çin mobil pazarının önemli oyuncusu Huawei, 5G’nin 4G LTE’e göre 100 kat daha olacağına inanmaktadır. 5G aynı zamanda sinyal teknolojisi, spektral ve sinyal etkinliği açısından da daha gelişmiş olacaktır (Techtarget).

5G için ağ tarafsızlığından fedakârlık yapılabilir mi?

Avrupa Birliği Komisyonunda Dijital Ekonomi ve Toplum komiseri olan Günther Oettinger, Avrupa’nın 2020 yılından itibaren standartlaşmış 5G ağına sahip olması için 2016 yılı şubat ayında “5G aksiyon planı” geliştirme niyetini açıkladığında, bu hedefle endüstrilerin bir araya gelerek aksiyon planı hazırlanması ve desteklemesi konusunda çağrıda bulunmuş. Talep üzerine içinde Deutsche Telekom, Nokia ve Vodafone’un da bulunduğu 17 telekom şirketinden oluşan bir koalisyon, “Avrupa’da 5G’nin zamanında kurulumu için 5G Manifestosu”nu yayımlamış. Koalisyona, Airbus, Royal Philips, Siemens AG ve Thales gibi dikey endüstrilerden firmalar da ilgi göstermiş. Manifestoya göre şirketler, 5G’yi devreye alabilmek için en uygun ortamı belirlemek üzere çalışmaya başladıklarını söylüyor. 5G’nin yeni altyapı, geniş spektrum ve telekom operatörleri, mobil operatörler, uydu operatörleri, altyapı, cihaz üreticileri ve dikey endüstriler arasında iş birliği gerektirdiği vurguluyorlar. Şirketler 5G’nin, yeni radyo erişim katmanı, geniş bant omurga linkleri, çekirdek ağ yükseltmeleri ve bazı senaryolarda yoğunluğu artırılmış hücresel erişim noktaları gibi önemli yatırım gereksinimlerinin olduğunu, bu tür yatırımların teşvik edilmesi adına ulusal düzenleyici otoritelerin, tüketicilerin ve Avrupa’nın uzun vade ekonomik çıkarlarını düşünerek inovasyonu teşvik etmeleri gerektiğini ifade ediyorlar (The Verge).

Özetle şirketler diyor ki “5G’yi yaparız ama açık internet gibi düzenlemeler bizim yatırım yapma motivasyonumuzu azaltıyor“. Bu gelişmeler sonrasında çıkan AB düzenlemesindeki esnekliklerin, şirketlere soluk aldırmak amacıyla bilerek sağlandığını düşünüyorum.

Ülkemize geri dönelim. Sizce 5G için bizde de şirketlerden benzer talepler gelir mi, gelirse bu talepler karşılanır mı, ne dersiniz? 😉

Sonuç

Yakın gelecekte ülke olarak ağ (şebeke) tarafsızlığını hararetli bir şekilde tartışıyor olabiliriz. “Demişti” dersiniz 🙂

 

Kaynaklar

  • Ardıyok, Şahin. Demirkan, Hakan. Köksal, Emin. Yüksel, Barış. Mobil İletişim Hizmetlerinde Şebeke Tarafsızlığı Düzenlemeleri ve Trafik Yönetimi Uygulamalarının Rekabet Hukuku Açısından Değerlendirilmesi. Rekabet Dergisi. Temmuz 2015.
  • Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu. Adil Kullanım Noktası (AKN) Uygulaması. https://www.btk.gov.tr/tr-TR/Kurul-Karari/Adil-Kullanim-Noktasi-AKN-Uygulamasi—
  • Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu. Adil Kullanım Noktası Düzenlemesi. https://www.btk.gov.tr/File/?path=ROOT%2f1%2fDocuments%2fBas%C4%B1n+B%C3%BClteni%2fAKN+D%C3%BCzenleme_BASIN+A%C3%87IKLAMASI.pdf
  • Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu. Elektronik Haberleşme Sektörü Üç Aylık Pazar Verileri Raporu. 2017 Yılı 2. Çeyrek Nisan – Mayıs – Haziran. https://www.btk.gov.tr/File/?path=ROOT%2f1%2fDocuments%2fSayfalar%2fPazar_Verileri%2f2017-Q2.pdf
  • Opera Business Blog. Avea, Yandex and Opera-Increasing Mobile Internet Usage in Turkey. http://www.operasoftware.com/blog/opera-products/avea-yandex-opera-increasing-mobile-internet-usage-turkey Erişim tarihi: 04.12.2016
  • Rossini, Carolina. Moore, Taylor. Exploring Zero-Rating Challenges:Views From Five Countries. Temmuz 2015. https://www.publicknowledge.org/assets/uploads/blog/Final_Paper-Jul_28-TM.pdf
  • Statista. Percentage of all global web pages served to mobile phones from 2009 to 2018. https://www.statista.com/statistics/241462/global-mobile-phone-website-traffic-share/. Erişim tarihi: 22.02.2018
  • Techtarget. 5G, http://whatis.techtarget.com/definition/5G Erişim tarihi: 10.12.2016
  • Teknolojioku.com. İşte Turkcell’in ücretsiz anlık mesajlaşma servisi: Bip! http://www.teknolojioku.com/haber/turkcellden-ucretsiz-anlik-mesajlasma-servisi-bip-14992.html Erişim tarihi: 04.12.2016
  • Telecom firms face $386 billion in lost revenue to Skype, WhatsApp | Fortune. http://fortune.com/2014/06/23/telecom-companies-count-386-billion-in-lost-revenue-to-skype-whatsapp-others/ Erişim tarihi: 22.02.2018
  • The Verge. 5G Manifesto for timely deployment of 5G in Europe – Telecoms.com. https://www.theverge.com/2016/7/10/12139700/telecom-companies-5g-service-european-union-net-neutrality Erişim tarihi: 22.02.2018
  • Turkcell. Cepten Twitter Turkcell’liye ücretsiz! http://medya.turkcell.com.tr/cepten-twitter-turkcellliye-ucretsiz-bulten_3086.html Erişim tarihi: 22.02.2018
  • Ulaşım Online. Vodafone, Turkcell ve Avea’dan Facebook Zero’ya giriş ücretsiz. http://www.ulasimonline.com/haberlesme/17811/vodafone-turkcell-ve-aveadan-facebook-zeroya-giris-ucretsiz.html Erişim tarihi: 22.02.2018
  • Wikipedia. Adil Kullanım Kotası. https://tr.wikipedia.org/wiki/Adil_Kullan%C4%B1m_Kotas%C4%B1. Erişim tarihi: 22.02.2018
  • Wikipedia. Zero-rating. https://en.wikipedia.org/wiki/Zero-rating. Erişim tarihi: 22.02.2018
  • ZDNet. Mobile Internet revenue to exceed fixed broadband globally by 2014. http://www.zdnet.com/article/mobile-internet-revenue-to-exceed-fixed-broadband-globally-by-2014/. Erişim tarihi: 22.02.2018

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir